Subnet Mask ve CIDR Nedir? /24 ve /29 IP Bloğu Hesaplama

Subnet (alt ağ), büyük bir bilgisayar ağının yönlendirmeyi kolaylaştırmak, gereksiz yayın (broadcast) trafiğini sınırlandırmak ve ağ güvenliğini sağlamak amacıyla mantıksal olarak daha küçük parçalara bölünmesidir. Bu bölme işlemine alt ağ oluşturma (subnetting), bir IP adresinin hangi bölümünün ağı hangi bölümünün ise o ağa bağlı cihazı (host) temsil ettiğini belirleyen 32 bitlik değere subnet mask (alt ağ maskesi) denir.

İnternet protokolü (IPv4) mimarisinde adreslerin sınırsız biçimde büyümesini engellemek ve adres tahsisini esnekleştirmek için CIDR (Sınıfsız Alanlar Arası Yönlendirme) standardı kullanılır. Sunucu kiralama, sanallaştırma ve veri merkezi operasyonlarında doğru alt ağ hesaplaması yapmak, IP adreslerinin verimli kullanılmasını sağlar ve ağ kesintilerinin önüne geçer.

Alt ağ maskesi (Subnet Mask) nasıl çalışır: İkili VE mantığı

Her IPv4 adresi noktalarla ayrılmış 8 bitlik 4 oktetten (toplam 32 bit) meydana gelir. Bir ağ cihazı (sunucu, yönlendirici veya güvenlik duvarı) başka bir IP adresine veri paketi göndereceği zaman, hedefin kendi yerel ağında mı yoksa harici bir ağda mı olduğunu alt ağ maskesini kullanarak tespit eder.

Bu tespit işlemi bit düzeyinde mantıksal VE (bitwise AND) işlemiyle gerçekleştirilir. Mantıksal VE işleminde her iki bit de 1 ise sonuç 1, aksi takdirde 0 olur:

1 AND 1 = 1
1 AND 0 = 0
0 AND 1 = 0
0 AND 0 = 0

Örneğin 192.168.1.50 adresine ve 255.255.255.0 alt ağ maskesine sahip bir sunucu ele alındığında:

IP Adresi:          192.168.1.50   -> 11000000.10101000.00000001.00110010
Alt Ağ Maskesi:     255.255.255.0  -> 11111111.11111111.11111111.00000000
-------------------------------------------------------------------------
Ağ Adresi (AND):    192.168.1.0    -> 11000000.10101000.00000001.00000000

Sunucu, ulaşmak istediği hedef IP adresine de aynı alt ağ maskesini uygular. Çıkan ağ adresi kendi ağ adresiyle (192.168.1.0) aynıysa, paketi yerel ağ anahtarı (switch) üzerinden doğrudan hedef cihaza gönderir. Hedefin ağ adresi farklı çıkarsa, paketi yerel ağ dışına iletmek üzere tanımlanmış olan varsayılan ağ geçidine (default gateway) teslim eder.

CIDR notasyonu nedir ve nasıl okunur?

Geleneksel sabit adresleme modelinin getirdiği IP israfını önlemek amacıyla geliştirilen CIDR (Classless Inter-Domain Routing) notasyonu, alt ağ maskesini her defasında 255.255.255.0 gibi uzun biçimde yazmak yerine, adresin sonuna eğik çizgi (/) ile kaç bitin ağ kimliğine ayrıldığını belirten bir sayının eklenmesidir.

• /24 Notasyonu: 32 bitlik IPv4 adresinin ilk 24 bitinin ağ maskesine (Network ID), kalan 8 bitinin ise istemcilere (Host ID) ayrıldığını gösterir. Alt ağ maskesi ondalık olarak 255.255.255.0 değerine karşılık gelir. Bloktaki toplam IP sayısı 2^8 = 256 adettir.
• /29 Notasyonu: 32 bitlik adresin ilk 29 bitinin ağ kimliğine, kalan 3 bitinin ise cihazlara ayrıldığını ifade eder. Alt ağ maskesi ondalık olarak 255.255.255.248 değerini alır. Bloktaki toplam IP sayısı 2^3 = 8 adettir.

CIDR öneki büyüdükçe ağa ayrılan bit sayısı artar, cihazlara (host) ayrılan alan daralır ve bloktaki toplam IP sayısı küçülür.

/24 ve /29 IP bloğu hesaplama: Kullanılabilir adres karar tablosu

Bir alt ağda yer alan toplam IP sayısı, doğrudan sunuculara veya sanal makinelere atanabilecek kullanılabilir IP sayısı anlamına gelmez. Ağ standartları gereği her alt ağda en az iki adres ayrılmış durumdadır:

1. Ağ Adresi (Network Address): Bloğun ilk IP adresidir (host bitlerinin tamamı 0 olan adres). Alt ağın kendisini temsil eder; hiçbir sunucuya veya ağ arayüzüne atanamaz.
2. Yayın Adresi (Broadcast Address): Bloğun son IP adresidir (host bitlerinin tamamı 1 olan adres). Ağdaki tüm cihazlara ortak yayın yapmak için kullanılır; bağımsız bir sunucuya atanamaz.
3. Varsayılan Ağ Geçidi (Default Gateway): Sunucuların internete ve diğer ağlara çıkabilmesi için yönlendiriciye (router) veya güvenlik duvarına tahsis edilen adrestir. Teknik olarak host havuzundan bir IP kullanır ve sunucuların işletim sistemine atanamaz.

Veri merkezi ve sunucu barındırma altyapılarında en yaygın kullanılan alt ağların hesaplama ve kullanılabilir adres tablosu şöyledir:

Örneğin 198.51.100.0/29 bloğunda adres dağılımı şu şekilde gerçekleşir:

• 198.51.100.0: Ağ Kimliği (Network Address)
• 198.51.100.1: Varsayılan Ağ Geçidi (Router Gateway)
• 198.51.100.2 - 198.51.100.6: Kullanılabilir 5 adet sunucu IP adresi
• 198.51.100.7: Yayın Adresi (Broadcast Address)

Sunucuya statik IP atarken yapılan yaygın ağ yapılandırma hataları

Veri merkezinde barındırılan sanal sunuculara (VDS) veya fiziksel sunuculara statik IP yapılandırması yapılırken sıkça karşılaşılan hatalar şunlardır:

1. Ağ geçidinin alt ağ dışında kalması (Network unreachable)

En sık rastlanan yapılandırma hatası, işletim sistemine tanımlanan IP adresi ve alt ağ maskesi ile ağ geçidi (gateway) adresinin farklı alt ağlara denk gelmesidir. Sunucu, kendi alt ağ maskesiyle yaptığı VE işleminde ağ geçidini yerel ağda göremediği için rotayı oluşturamaz ve sunucu dış dünyaya tamamen kapanır.

2. Ağ veya yayın adresinin sunucu arayüzüne atanması

Örneğin /29 bir blokta sonu .0 olan ağ adresinin ya da sonu .7 olan yayın adresinin sunucuya statik IP olarak girilmesi, işletim sistemi düzeyinde çakışma alarmlarına yol açar. Ağ yığını bu adresleri gelen genel yayınlarla karıştıracağı için arayüz kararsız hale gelir.

3. Yanlış alt ağ maskesi kullanımı

Sunucuya atanmış /29 bir IP bloğu için işletim sistemi arayüzüne yanlışlıkla varsayılan /24 (255.255.255.0) maskesi yazıldığında, sunucu komşu alt ağlardaki diğer sunucuları da kendi yerel ağında zanneder. Bu durumda paketler yönlendiriciye gönderilmek yerine yerel ARP sorgularıyla aranır ve paket kayıpları yaşanır.

Veri merkezi ve sunucu altyapısında IP bloğu seçimi

Sunucu projelerinde IP adresi ihtiyacı belirlenirken sanallaştırma mimarisi ve dış dünya bağlantı türü göz önünde bulundurulmalıdır. Genel IP kavramları ve kullanım alanları hakkında daha fazla bilgiye IP kiralama nedir rehberimizden ulaşabilirsiniz.

TREAS altyapısında sunucu projeleriniz için IPv4 blokları /29 ile /24 arasında kiralanabilir; detayları IP kiralama sayfamızdan inceleyebilirsiniz. Kullanım alanı açısından /24 bloklar hem TREAS veri merkezi ağında hem de kendi ağ altyapınızda harici olarak anons edilerek kullanılabilirken, /29 ile /25 arasındaki diğer bloklar yalnızca veri merkezi ağı içinde yönlendirilir.

Barındırma altyapısında e-posta teslim edilebilirliği ve ileri-ters DNS eşleşmesi için kiralanan IP bloklarındaki tüm adreslerin PTR kaydı müşteri panelinden doğrudan yapılandırılabilir. Tahsis edilecek IP bloklarının yönlendirme tablolarına işlenmesi ve güvenlik duvarı filtrelerine tanımlanması aşamasında hazırlık süresi gerekebilmektedir. TREAS altyapısında yalnızca IPv4 adres tahsisi sunulmakta, IPv6 desteği bulunmamaktadır.