İlk Siparişe Özel %20 İndirim Kodu:
Web Hosting

Plesk Nginx Ters Vekil ve PHP OPcache Yapılandırması

Plesk Obsidian üzerinde Nginx ters vekil statik dosya sunumu, PHP-FPM entegrasyonu ve PHP OPcache ayarlarıyla TTFB düşürme ve web sitesi hızlandırma rehberi.

6 dk okuma

İçindekiler

Plesk Obsidian üzerinde Nginx ters vekil (reverse proxy) mimarisini ve PHP OPcache önbelleklemesini doğru yapılandırmak, web sitelerinin ilk bayt süresini (TTFB) düşürür, sunucu işlemci yükünü azaltır ve sayfa açılış hızını artırır. Geleneksel Apache yapısında her istek dinamik bir süreç gibi ele alınırken, Nginx'in ters vekil olarak konumlandırılması statik dosyaların doğrudan sunulmasını ve dinamik PHP isteklerinin PHP-FPM havuzu üzerinden yürütülmesini sağlar.

Nginx ters vekil çalışma prensibi ve mimari yapı

Linux tabanlı Plesk sunucularda varsayılan web mimarisi Nginx ve Apache sunucularının birlikte çalışması üzerine kuruludur. Bu yapıda Nginx dış dünyaya açık 80 (HTTP) ve 443 (HTTPS) portlarını dinler. Ziyaretçiden gelen tüm ağ isteklerini ilk karşılayan katman Nginx'tir.

İstek sunucuya ulaştığında Nginx içeriğin türünü inceler:

  1. Statik içerik (CSS, JS, resim, yazı tipi): İstek doğrudan diskten veya bellek önbelleğinden okunarak ziyaretçiye iletilir. Apache ve PHP işlemcisi bu aşamada hiç devreye girmez.
  2. Dinamik içerik (PHP dosyaları, veritabanı sorguları): Nginx isteği yerel ağ üzerinden arka planda çalışan Apache sunucusuna veya doğrudan PHP-FPM (FastCGI Process Manager) dinleyicisine aktarır. PHP kodu derlenip HTML çıktısı üretildikten sonra yanıt Nginx üzerinden ziyaretçiye döner.

Bu iş bölümü, Apache'nin yüzlerce statik bağlantı için ağır süreçler (process) açmasını engeller ve bellek tüketimini dengede tutar.

Akıllı statik dosya işleme ve doğrudan Nginx sunumu seçimi

Plesk Obsidian panelinde Web Siteleri ve Alan Adları (Websites & Domains) > Apache ve nginx Ayarları (Apache & nginx Settings) sayfasına girdiğinizde statik dosyaların nasıl sunulacağını belirleyen iki temel seçenek bulunur. Bu seçeneklerin farkını anlamak, hem site hızını hem de .htaccess kurallarının geçerliliğini doğrudan etkiler.

1. Akıllı statik dosya işleme (Smart static files processing)

Bu mod etkinleştirildiğinde Nginx, istenen statik dosyanın sunucuda var olup olmadığını kontrol eder. Dosya diskte mevcutsa Nginx tarafından sunulur. Ancak dosya üzerinde Apache düzeyinde tanımlanmış bir yeniden yazma (rewrite), erişim engeli veya dinamik bir işleyici varsa istek Apache'ye aktarılır.

  • Kullanım senaryosu: WordPress eklentilerinin (örneğin WebP Express veya özel .htaccess güvenlik kuralları) statik dosya yollarını dinamik olarak yönlendirdiği web siteleri için uygundur.
  • Avantajı: .htaccess uyumluluğunu bozmadan temel statik hızlandırma sağlar.

2. Statik dosyaları doğrudan nginx ile sun (Serve static files directly by nginx)

Bu seçenek işaretlendiğinde panelde belirtilen dosya uzantıları (css, js, jpg, jpeg, gif, png, ico, svg, webp, woff, woff2) için gelen tüm istekler Apache'yi tamamen atlar. İstekler doğrudan Nginx çekirdeği tarafından karşılanır.

  • Kullanım senaryosu: Çok sayıda görsel, medya dosyası ve yüksek boyutlu CSS/JS varlığı barındıran, .htaccess kurallarına bağımlı olmayan siteler.
  • Avantajı: Minimum CPU tüketimi ve en düşük yanıt gecikmesi.
  • Dikkat edilmesi gereken durum: Apache .htaccess dosyasına yazılan statik dosya yönlendirmeleri veya Deny from all gibi erişim kuralları bu uzantılarda çalışmaz.

Aşağıdaki tablo, iki mod arasındaki işleyiş farklarını özetler:

ÖzellikAkıllı Statik Dosya İşlemeDoğrudan Nginx Sunumu
İstek KarşılamaNginx dosya kontrolü yapar, gerekirse Apache'ye devrederYalnızca Nginx karşılar, Apache devre dışıdır
.htaccess KurallarıKısmen desteklenirBelirtilen uzantılarda tamamen geçersizdir
CPU ve Bellek YüküDüşükMinimum seviyede
Tavsiye Edilen Site TürüDinamik yeniden yazma kullanan WordPress siteleriYüksek trafikli statik medya ve varlık sunumu

Özel statik dosya türleri (örneğin modern yazı tipleri veya harici vektörler) eklemek istediğinizde, Plesk arayüzündeki uzantı listesine ttf, eot, avif gibi biçimleri boşluk veya dikey çizgi ile ekleyebilirsiniz.

PHP-FPM ve OPcache bellek parametrelerinin yapılandırılması

Dinamik sayfa çağrılarında PHP kodlarının her seferinde sıfırdan derlenmesi sunucu üzerinde yoğun işlemci kullanımına ve yüksek TTFB değerlerine yol açar. Bu gecikmeyi önlemenin en etkili yolu PHP-FPM işleyicisi ile OPcache modülünü birlikte optimize etmektir.

Plesk üzerinde ilgili alan adının yönetim ekranından PHP Ayarları (PHP Settings) sekmesine girin. İlk olarak PHP'yi şu şekilde çalıştır (Run PHP as) alanını Nginx tarafından sunulan FPM uygulaması (FPM application served by nginx) veya Apache tarafından sunulan FPM uygulaması olarak seçin.

Ardından aynı ekranda yer alan Ek yapılandırma yönergeleri (Additional directives) kutusuna sitenizin trafik ve bellek kapasitesine uygun OPcache ayarlarını tanımlayın.

Aşağıda farklı site ölçekleri için hazırlanmış üretim parametreleri yer almaktadır:

ParametreStandart Web SitesiYüksek Trafikli / E-TicaretAçıklama
opcache.enable11OPcache motorunu aktif eder
opcache.memory_consumption128256Bayt kod önbelleği için ayrılan RAM (MB)
opcache.interned_strings_buffer816Sabit dizgeler için ayrılan bellek (MB)
opcache.max_accelerated_files1000016229Önbelleğe alınabilecek maksimum dosya sayısı (asal sayı)
opcache.revalidate_freq60120Kod değişikliği kontrol sıklığı (saniye)
opcache.fast_shutdown11Bellek boşaltma döngüsünü hızlandırır

Geliştirme aşamasındaki sitelerde dosya değişikliklerinin anında görünmesi için opcache.revalidate_freq değeri 0 veya 2 olarak belirlenebilir. Ancak canlı yayın ortamlarında bu değerin 60 veya 120 saniyede tutulması gereksiz disk I/O kontrolünü ortadan kaldırır.

Plesk PHP ek yönergeler alanına yapıştırabileceğiniz örnek üretim bloğu:

opcache.enable = 1
opcache.enable_cli = 1
opcache.memory_consumption = 256
opcache.interned_strings_buffer = 16
opcache.max_accelerated_files = 16229
opcache.revalidate_freq = 60
opcache.fast_shutdown = 1

Nginx dinamik sayfa önbelleklemesi (caching) ve istisna kuralları

Statik dosyaların yanı sıra sık değişmeyen dinamik sayfaları da Nginx seviyesinde mikro önbelleğe (micro-caching) almak, veritabanı sorgularını ve PHP çalıştırma sürelerini sıfıra yaklaştırır.

Plesk Obsidian arayüzünde Apache ve nginx Ayarları > nginx önbelleğe almayı etkinleştir (Enable nginx caching) seçeneğini açtığınızda temel önbellek mekanizması devreye girer. Ancak dinamik web sitelerinde ve WooCommerce gibi e-ticaret altyapılarında kullanıcı oturumlarının önbelleğe düşmemesi için istisna kuralları tanımlanmalıdır.

Önbellek süresi ve mikro önbellekleme

  • Önbellek geçerlilik süresi (Cache validity): Genel içerik siteleri için 5 ila 10 saniyelik mikro önbellek bile anlık trafik dalgalanmalarında işlemci kullanımını büyük oranda azaltır. Düzenli güncellenen haber veya blog sitelerinde bu süre 300 saniyeye kadar çıkarılabilir.
  • İstek boyutu sınırı: Bellek tüketimini korumak adına çok büyük yanıtların önbelleğe alınması sınırlandırılabilir.

Önbellek atlama (Bypass) gerektiren durumlar

Kullanıcı girişi yapılan sayfalarda veya sepete ürün eklendiğinde önbellek devre dışı bırakılmalıdır. Plesk üzerinde Ek nginx direktifleri (Additional nginx directives) alanına eklenebilecek temel önbellek atlama mantığı şu şekildedir:

# POST isteklerinde ve sorgu parametrelerinde önbelleği devre dışı bırakma
set $skip_cache 0;

if ($request_method = POST) {
    set $skip_cache 1;
}

if ($query_string != "") {
    set $skip_cache 1;
}

# Çerez kontrolü: Giriş yapmış kullanıcılar ve sepet sayfaları
if ($http_cookie ~* "comment_author|wordpress_[a-f0-9]+|wp-postpass|wordpress_no_cache|wordpress_logged_in|woocommerce_items_in_cart") {
    set $skip_cache 1;
}

# Belirli dinamik yollar için önbellek atlama
if ($request_uri ~* "/wp-admin/|/xmlrpc.php|/sepet/|/odeme/|/cart/|/checkout/") {
    set $skip_cache 1;
}

Bu yapılandırma, normal ziyaretçilerin sayfaları Nginx RAM önbelleğinden milisaniyeler içinde almasını sağlarken, giriş yapan yöneticilerin veya alışveriş yapan kullanıcıların güncel veriye erişmesini güvenceye alır.

TTFB düşürme ve Core Web Vitals metriklerinin izlenmesi

Yapılan optimizasyonların başarısı Google Core Web Vitals metriklerinde yer alan Time to First Byte (İlk Bayt Süresi - TTFB) değeri ile ölçülür. Optimize edilmiş bir Plesk altyapısında dinamik sayfalar için hedeflenen TTFB değeri 100 ila 300 milisaniye aralığıdır.

OPcache durumunun doğrulanması

OPcache modülünün çalışıp çalışmadığını ve bellek doluluk oranını kontrol etmek için alan adınızın kök dizininde geçici bir test dosyası oluşturarak çıktıyı tarayıcıdan inceleyebilirsiniz:

phpinfo();

Sayfa çıktısında Zend OPcache başlığı altında şu değerleri gözlemleyin:

  • Cache hits: Önbellekten başarıyla karşılanan istek sayısı sürekli artmalıdır.
  • Cache misses: Yalnızca ilk çağrılarda yükselmeli, ardından sabit kalmalıdır.
  • Used memory: Ayrılan bellek miktarına yaklaşıyorsa opcache.memory_consumption değerini artırın.
  • OOM (Out of Memory) restarts: Bu sayaç sıfırdan büyükse OPcache belleği yetersiz kalıyor demektir; bellek sınırı yükseltilmelidir.

Test tamamlandıktan sonra güvenlik amacıyla bu test dosyasını sunucudan silmeyi unutmayın.

TREAS altyapısında Plesk web hosting ve VDS seçenekleri

Web sitenizin yönetimini kolaylaştırırken altyapı performansından ödün vermemek için barındırma ortamının doğru seçilmesi gerekir.

TREAS'ın Plesk web hosting altyapısı, Nginx ters vekil ve optimize PHP-FPM bileşenlerini hazır olarak sunar. Paketlerde yer alan ücretsiz SSL desteği alan adınızın güvenliğini sağlarken, farklı bir firmadan geçiş yapmak isteyen web siteleri için ücretsiz taşıma desteği verilmektedir. Tüm hizmetler, L3, L4 ve L7 katmanlarında filtreleme yapan 12 Tbps kapasiteli TRSHIELD DDoS koruması ile ek ücret olmadan korunur. Sunucularımız operatör bağımsız Mars İstanbul Veri Merkezi altyapısında barındırılır.

Paylaşımlı web hosting sınırlarını aşan, bağımsız kök (root) erişimi gerektiren veya binlerce eşzamanlı istek alan projeleriniz için sanal sunucu altyapılarımızı değerlendirebilirsiniz. Ayrılmış vCore kaynaklarıyla çalışan Ekstrem VDS (AMD Ryzen 9 9950X) veya paylaşımlı vCore kaynaklarına sahip Performans VPS (AMD Ryzen 9 7950X) paketlerimiz arasından tercihinizi yapabilirsiniz. İhtiyacınıza uygun sunucu modelini belirlemek için Plesk nedir ve Web hosting mi VDS mi rehberlerimize göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Nginx ters vekil (reverse proxy) web sitelerine nasıl bir hız avantajı sağlar?

Nginx ters vekil mimarisinde gelen istekler önce hafif ve asenkron Nginx tarafından karşılanır. CSS, JavaScript ve görseller gibi statik dosyalar Apache veya PHP motoruna hiç uğramadan doğrudan bellekten sunulur; dinamik istekler ise optimize PHP-FPM havuzuna iletilerek sunucu yanıt süresi (TTFB) düşürülür.

Akıllı statik dosya işleme ile statik dosyaları doğrudan Nginx ile sunma arasındaki fark nedir?

Akıllı işleme modunda Nginx dosyanın varlığını denetler ve .htaccess veya güvenlik kurallarından etkilenen dosyaları Apache'ye devreder. Doğrudan sunum modunda ise belirlenen uzantılar tamamen Nginx tarafından iletilir; bu sayede en yüksek hız elde edilir ancak Apache düzeyindeki özel erişim kuralları devre dışı kalır.

PHP OPcache neden ilk bayt süresini (TTFB) azaltır?

PHP normalde her sayfa çağrısında kaynak kodları diskten okuyup bayt koduna derler. OPcache, derlenmiş bu bayt kodunu sunucunun RAM belleğinde saklar. Sonraki ziyaretçilerde kod derleme adımı atlandığından işlemci yükü hafifler ve sunucu yanıtı çok daha kısa sürede döner.

opcache.memory_consumption değerini artırmak tek başına yeterli midir?

Hayır. Bellek miktarı artırılırken opcache.max_accelerated_files parametresi ile önbelleklenebilecek dosya sayısı sınırı ve opcache.interned_strings_buffer değeri de sitenin eklenti ve tema yoğunluğuna uygun olarak dengelenmelidir.

Yeni sistem yönetimi ve ağ rehberlerimizi arama sonuçlarında öncelikli görmek için:Google'da tercih edilen kaynaklara ekle (dış bağlantı)